महा-टीईटी २०२६ : बालमानसशास्त्र महा-रिव्हिजन

💡 अल्बर्ट बांडुरा: सामाजिक/निरीक्षणात्मक अध्ययन सिद्धांत

(Social Learning Theory - बोबो डॉल प्रयोग व प्रतिरूपण)

📌 १. अल्बर्ट बांडुरा आणि सामाजिक अध्ययन

अल्बर्ट बांडुरा (Albert Bandura) हे कॅनेडियन-अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ होते. त्यांनी १९७७ मध्ये आपला 'सामाजिक अध्ययन सिद्धांत' मांडला. त्यांच्या मते, व्यक्ती फक्त स्वतः कृती करून किंवा बक्षीस/शिक्षेतून शिकत नाही; तर ती इतरांचे 'निरीक्षण' (Observation), 'अनुकरण' (Imitation) आणि 'प्रतिरूपण' (Modeling) करून सर्वात वेगाने शिकते.

हा सिद्धांत 'वर्तनवाद' आणि 'बोधात्मकवाद' या दोन विचारधारांना जोडणारा महत्त्वाचा दुवा मानला जातो.

🧸 २. बोबो डॉल प्रयोग (Bobo Doll Experiment)

बांडुरा यांनी लहान मुलांच्या वर्तनावर समाजाचा काय परिणाम होतो, हे पाहण्यासाठी हा प्रयोग केला. त्यांनी मुलांना एक चित्रपट दाखवला ज्यात एक व्यक्ती 'बोबो डॉल' (एका मोठ्या फुगवलेल्या बाहुल्याला) मारहाण करत होती. ज्या मुलांनी हे पाहिले, त्यांनी नंतर प्रत्यक्ष बोबो डॉलसोबत खेळताना तशाच प्रकारची आक्रमकता दाखवली.

निष्कर्ष: मुले जे पाहतात आणि ज्या गोष्टीला समाजात मान्यता मिळते, त्याचेच ते सर्वात जास्त अनुकरण करतात.

🔄 ३. अध्ययनाचे ४ मुख्य टप्पे (ARRM Sequence)

१. अवधान (Attention): जोपर्यंत व्यक्ती मॉडेलकडे किंवा नवीन गोष्टीकडे लक्ष देत नाही, तोपर्यंत अध्ययन सुरू होत नाही.
२. धारण (Retention): पाहिलेली कृती स्मरणात (मेंदूत) साठवून ठेवणे.
३. पुनरुत्पादन (Reproduction): स्मरणात साठवलेली कृती प्रत्यक्ष शारीरिकरीत्या करून पाहणे.
४. प्रबलीकरण (Motivation): ती कृती पुन्हा करण्यासाठी किंवा टिकवून ठेवण्यासाठी प्रेरणा मिळणे.

🧠 ४. स्व-क्षमता आणि पारस्परिक निर्धारण

स्व-क्षमता (Self-Efficacy): "एखादे विशिष्ट काम आपण यशस्वीपणे करू शकतो," असा स्वतःच्या क्षमतेवर असलेला ठाम विश्वास. ज्या विद्यार्थ्यांची 'स्व-क्षमता' उच्च असते, ते कठीण आव्हानांना घाबरत नाहीत.

पारस्परिक निर्धारण (Reciprocal Determinism): बांडुरा यांच्या मते, व्यक्तीचे वर्तन हे तीन गोष्टींच्या आंतरक्रियेतून ठरते - १. स्वतः व्यक्ती, २. तिचे वर्तन आणि ३. सभोवतालचे पर्यावरण. हे तिन्ही घटक एकमेकांवर सतत प्रभाव टाकत असतात.

शिक्षक पात्रता परीक्षा विभाग

शिष्यवृत्ती परीक्षा विभाग

🚀बालमानसशास्त्र: अल्बर्ट बांडुरा - सामाजिक/निरीक्षणात्मक अध्ययन सिद्धांत आणि सराव चाचणी | Maha-TET 2026

💡 अल्बर्ट बांडुरा: सामाजिक/निरीक्षणात्मक अध्ययन सिद्धांत

📌 १. अल्बर्ट बांडुरा आणि सामाजिक अध्ययन

🧸 २. बोबो डॉल प्रयोग (Bobo Doll Experiment)

🔄 ३. अध्ययनाचे ४ मुख्य टप्पे (ARRM Sequence)

🧠 ४. स्व-क्षमता आणि पारस्परिक निर्धारण

👇 वरील घटकांवर आधारित २० गुणांची 'महासराव चाचणी' खाली सोडवा 👇

📋 महासराव चाचणी: नोंदणी

🏆 महासराव: अल्बर्ट बांडुरा सिद्धांत

📊 तुमचा चाचणी निकाल

📲 महा-टीईटी च्या दररोजच्या नोट्स व चाचणी मिळवण्यासाठी: