Maha-TET 2026 Special

⚖️ लॉरेन्स कोहलबर्ग: नैतिक विकासाचा सिद्धांत

🌱 दिवस ७ (हाइन्झची कथा + महासराव चाचणी)

परीक्षार्थी शिक्षक मित्रांनो, 'चांगले काय आणि वाईट काय?' हे ठरवण्याची मुलांची क्षमता वयानुसार कशी बदलते, यावर अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ लॉरेन्स कोहलबर्ग यांनी अभ्यास केला. त्यांनी 'नैतिक द्विधा अवस्था' (Moral Dilemma) वापरून मुलांच्या प्रतिक्रिया तपासल्या.

📖 हाइन्झची प्रसिद्ध कथा (Heinz Dilemma)

"युरोपमध्ये 'हाइन्झ' नावाच्या एका माणसाची पत्नी कॅन्सरने मृत्यूच्या दारात होती. एका औषधाने ती वाचू शकत होती, जे एका केमिस्टने शोधले होते. औषधाची किंमत खूप जास्त होती. हाइन्झने पैसे गोळा करण्याचा खूप प्रयत्न केला, पण त्याला अर्धेच पैसे मिळाले. त्याने केमिस्टला विनंती केली, पण केमिस्टने नकार दिला. शेवटी निराश होऊन, हाइन्झने रात्री केमिस्टचे दुकान फोडले आणि पत्नीसाठी औषध चोरले!"

🤔 प्रश्न: हाइन्झने जे केले ते बरोबर होते की चूक? का?

(कोहलबर्गने हा प्रश्न वेगवेगळ्या वयाच्या मुलांना विचारला आणि त्यांच्या 'उत्तरावरून नाही, तर उत्तरामागच्या कारणावरून' नैतिकतेच्या ३ पातळ्या ठरवल्या.)

✨ नैतिक विकासाच्या ३ मुख्य पातळ्या (Levels)

१. पूर्व-पारंपरिक पातळी (Pre-conventional Level) - वय: ४ ते १० वर्षे

या वयात मुलांची स्वतःची नैतिकता नसते. बाह्य शक्ती (आई-वडील) नियम ठरवतात.
अवस्था १: शिक्षा आणि आज्ञापालन (शिक्षा टाळण्यासाठी आज्ञा पाळणे).
अवस्था २: स्वार्थ आणि बक्षीस (तू मला पेन्सिल दे, मी तुला रबर देतो).

२. पारंपरिक पातळी (Conventional Level) - वय: १० ते १३ वर्षे

मुले समाजाचे नियम मान्य करतात आणि ते पाळण्याचा प्रयत्न करतात.
अवस्था ३: 'चांगला मुलगा / चांगली मुलगी' वृत्ती (इतरांची शाबासकी मिळवणे).
अवस्था ४: कायदा आणि सुव्यवस्था (नियम हे नियम आहेत, ते मोडता कामा नयेत).

३. उत्तर-पारंपरिक पातळी (Post-conventional Level) - वय: १३ च्या पुढे

ही सर्वात उच्च पातळी आहे. इथे व्यक्ती स्वतःच्या विवेकाचा वापर करते.
अवस्था ५: सामाजिक करार (लोकांच्या भल्यासाठी नियम बदलता येतात).
अवस्था ६: सार्वत्रिक नैतिक तत्त्वे (मानवी जीव सर्वात महत्त्वाचा आहे - उदा. गांधीजी, नेल्सन मंडेला).

💡 लक्षात ठेवा: कोहलबर्गच्या सिद्धांतात एकूण ३ पातळ्या (Levels) आणि ६ अवस्था (Stages) आहेत.

शिक्षक पात्रता परीक्षा विभाग

शिष्यवृत्ती परीक्षा विभाग

🚀महा-टीईटी २०२६ | दिवस ७: लॉरेन्स कोहलबर्ग नैतिक विकास सिद्धांत व चाचणी

⚖️ लॉरेन्स कोहलबर्ग: नैतिक विकासाचा सिद्धांत

📖 हाइन्झची प्रसिद्ध कथा (Heinz Dilemma)

✨ नैतिक विकासाच्या ३ मुख्य पातळ्या (Levels)

१. पूर्व-पारंपरिक पातळी (Pre-conventional Level) - वय: ४ ते १० वर्षे

२. पारंपरिक पातळी (Conventional Level) - वय: १० ते १३ वर्षे

३. उत्तर-पारंपरिक पातळी (Post-conventional Level) - वय: १३ च्या पुढे

📋 परीक्षार्थी नोंदणी विभाग

🏆 महासराव चाचणी: लॉरेन्स कोहलबर्ग

📊 तुमचा चाचणी निकाल

📲 दररोज मोफत नोट्स व चाचणी मिळवण्यासाठी: